Hangpa penah dengaq pasai Sungai Batu dalam Lembah Bujang tu, kan. Tapi kali ni chek nak habaq satu tapak khusus dalam kompleks tu - namanya SB2C. Jangan tertukar dengan tapak lain sebab kompleks Sungai Batu ni ada banyak tapak berkod serupa macam SB1P, SB1Q, SB1W - satu huruf tertukar, jadi tapak lain sama sekali.
Pada tahun 2009, ekskavasi arkeologi dijalankan kat tapak SB2C ni untuk siasat teknologi peleburan besi oghang dulu-dulu, berdasarkan artifak yang jumpa. Keputusan kajian sahkan tapak tu memang tapak peleburan besi. Tapi yang paling menaghik, kajian dapat bagi TARIKH - berdasarkan pentarikhan radiokarbon dan bacaan lapisan tanah (stratigrafi), tapak ni digunakan secagha intensif dari abad ke-8 hingga abad ke-11 Masihi.
Untuk tahu lagi terperinci, penyelidik guna beberapa kaedah makmal - antaranya kaedah yang boleh kesan kandungan unsur dalam artifak guna pancaran sinar-X, kaedah yang boleh kenal pasti struktur mineral dalam bahan tu, dan mikroskop khaih yang boleh imbas permukaan artifak sampai ke butiran halus. Daripada kajian tu, depa dapat tahu peleburan besi kat SB2C dijalankan dengan cara proses langsung - maksudnya bijih besi terus dilebur jadi besi dalam satu proses, bukan lalu beberapa peringkat berasingan - pada julat suhu dalam lingkungan enam ratus hingga seribu dua ratus darjah Celsius.
Kajian ni pun bandingkan SB2C dengan tapak peleburan besi lain kat Asia Tenggara, untuk jawab soalan fungsi dan zaman tapak ni beroperasi. Chek nak habaq helok-helok: dapatan ni tunjuk tapak SB2C memang aktif zaman tu ikut bukti sains, tapi ia takdak buat dakwaan besaq pasai tamadun paling tua ke apa - tu soal lain yang ada perdebatan sendighi, dan kajian ni tak sentuh pasai tu.
Apa yang menaghik pasai kajian macam ni, hangpa boleh nampak macam mana sains moden boleh baca balik apa yang jadi beratuih tahun dulu, cuma daripada sisa dalam tanah - abu, batu dan serpihan besi yang oghang zaman Kedah Tua tinggalkan kat Sungai Batu.
