Zaman dulu-dulu, kalau nak baca hikayat, kena salin sendighi guna tangan — bukan senang macam skaghang hangpa usap skrin ja ataih telefon. Satu daripada naskhah tu ialah Hikayat Pandawa Jaya, disalin di Kota Setar, Kedah, pada tahun 1805. Bayangkan, dua ghatuih dua puluh tahun dah lepaih, oghang tulih habih satu-satu huguf jawi tu dengan tangan, mungkin bawah cahaya pelita ja.
Hikayat ni sebahagian daripada tradisi ceghita Pandawa yang lama hidup dalam dunia Melayu, kaitan dengan kisah Mahabharata yang datang menerusi pengaghuh Jawa-Hindu, dan turut hidup dalam dunia wayang kulit. Ceghita macam ni memang teghkenai dalam kalangan penyalin naskhah utagha dulu — bukan sekadaq hiburan, tapi jugak cara oghang lama simpan dan waghiskan ceghita dari satu generasi ke satu generasi.
Naskhah yang disalin di Kota Setar ni skaghang teghsimpan di British Library, England, dengan tanda ghak MSS Malay B.4. Macam mana ia sampai sejauh tu, ceghita sendighi tak jelaih — tapi itulah biasa jadi kat naskhah lama, ghatuih tahun beghpindah tangan sampai akhiqnya beghlabuh dalam simpanan sebuah peghpustakaan besaq di luaq negegha.
Yang buat chek rasa sentuh sikit, naskhah ni dah didigitalkan. Ghatuih tahun lepaih ditulih dengan tangan kat Kota Setar, haghi ni sapa-sapa ja — teghmasuk hangpa yang duduk kat kampung Kedah sendighi — boleh bukak dan baca dalam talian, peghcuma. Teknologi bawak balik apa yang dulu teghsimpan jauh, terus ke hujung jaghi kita.
Itulah keunikan kaghya lama macam ni — ia bukan sekadaq simpanan lapuk dalam almaghi kaca. Ada benang yang sambungkan Kota Setar 1805 dengan sapa-sapa ja yang buka skrin telefon haghi ni. Sejaghah tu masih hidup, cuma cagha oghang capai dia yang dah beghubah.