Nama Kota Tinggi di Johor bawak balik satu babak zaman keghajaan Melayu lama, bila kota — dalam ertikata benteng pertahanan — jadi tulang belakang sesebuah negeghi. Kota Tinggi ialah benteng tradisional Johor yang dibina pada zaman Sultan Mahmud Johor, sekitaq abad ke-17. Ia bukan sekadaq dinding batu, tapi lambang cara oghang lama fikir pasai pertahanan dan perdagangan.
Kota ni diletakkan di tepi Sungai Johor, dan tempat tu bukan dipilih semberono. Sungai Johor masa tu jalan niaga utama negeghi — sesiapa yang kawai sungai, dia kawai perdagangan dan pergerakan. Jadi benteng di tepi sungai tu berfungsi dua-dua: pusat pertahanan sekali gus pusat perdagangan. Itu menunjukkan betapa halusnya keghajaan Johor lama memikiaqkan strategi, laut dan darat sekali.
Sampai haghi ni, Kota Tinggi kekal sebagai tapak bersejaghah penting, walaupun bentengnya dah tak berfungsi lagi. Ia jadi salah satu daripada rangkaian kota-kota lama Semenanjung — boleh dibandingkan dengan benteng-benteng di Melaka, Perlis, dan Selangor — yang tunjuk macam mana keghajaan tradisional bina infrastruktur pertahanan mengikut kedudukan sungai dan laut.
Cuma satu benda kena jaga bila ceghita pasai kota ni. Sebahagian maklumat pasai pembinaannya datang dari catatan zaman kolonial Inggeris, dan catatan macam tu kadang tak lengkap atau berat sebelah. Benteng ni pun dah dirombak berkali-kali sepanjang zaman. Jadi bila kita sebut "Kota Tinggi", helok bezakan mana yang benteng asai zaman kesultanan, mana pula binaan atau baik pulih zaman kemudian. Yang pasti, namanya sendighi tetap jadi saksi bahawa di tepi Sungai Johor tu, peghnah berdiri sebuah kota yang menjaga sebuah keghajaan.
