Hangpa tau dak, dulu-dulu Kedah ni bukan senang nak jadi apa yang kita nampak haghi ni. Zaman dulu, Kedah peghnah jadi ghebutan kuasa besaq - antagha Siam ngan British. Habaq ni nak ceghita sikit pasai satu babak sejaghah Kedah yang ghamai oghang dok beghapa nak ingat: bila Kedah betui-betui tukaq tuan, dari bawah Siam pi bawah British.

Ceghita ni beghmula lama sebelum 1909 lagi. Dalam tahun 1821, Siam seghang masuk Kedah, sultan zaman tu, Sultan Ahmad Tajuddin, teghpaksa laghi selamatkan dighi pi Pulau Pinang. Kedah kena kuasai teghuih dek Siam lebih sepuluh tahun, baghu lepaih tu sultan dilantik balik, tapi still kena tunduk bawah Siam sebagai negeghi naungan. Maknanya, Kedah ada ghaja sendighi, tapi kuasa besaq still ada kat tangan Siam.

Lepaih tu, dunia luaq pun ghebut nak masuk campuq. British yang dah kuasai Pulau Pinang ngan Seberang Perai, makin lama makin nak lebaqkan pengaghuh sampai ke utagha. Tahun 1909, Siam ngan British duduk meja ghunding, tandatangan apa yang oghang panggii Perjanjian Bangkok atau Anglo-Siamese Treaty. Dalam peghjanjian tu, Siam serah kuasa ataih Kedah, sama-sama Perlis, Kelantan, ngan Terengganu, kat pihak British.

Dari situ, Kedah ghasmi jadi sebahagian daripada sistem Malaya British. Sultan Kedah still beghtakhta, istana still ada kat Alor Setar, tapi British hantaq 'Penasihat British' yang duduk sebelah sultan, kata nak 'nasihat' ja - walaupun sebenaqnya banyak keputusan besaq pun lalu tangan depa. Sistem ni jalan sampai la Jepun masuk dalam Perang Dunia Kedua, baghu lain ceghita pulak.

Habaq mai, sejaghah macam ni penting kita ingat - bukan nak sedih pasai zaman dijajah, tapi nak faham macam mana Kedah boleh sampai jadi Kedah haghi ni. Balai Besar kat Alor Setar tu pun salah satu saksi bisu zaman-zaman ni - dari tapak istana sultan, sampai la jadi tempat ughusan ghasmi negeghi sampai sekaghang.